ترکیب آیه بیستم سوره بقره
«یَکادُ الْبَرْقُ یَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ کُلَّما أَضاءَ لَهُمْ مَشَوْا فیهِ وَ إِذا أَظْلَمَ عَلَیْهِمْ قامُوا وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ (۲۰)»
«نزدیک باشد که برق دیدگانشان را ببرد هر گاه روشن شود راه روند و چون تاریک شود بایستند، اگر خدا می خواست گوش و چشم آنان را از میان مىبرد که خدا بر هر چیز تواناست.»
یَکادُ
- ترکیب: از افعال مقاربه، مضارع مرفوع به ضمه ظاهری
الْبَرْقُ
- ترکیب: اسم یکادُ و مرفوع به ضمه ظاهری
یَخْطَفُ
- ترکیب: فعل مضارع مرفوع به ضمه ظاهری، «هو» مستتر در آن، مبنی و محلاً مرفوع فاعل است.
- این جمله فعلیه، محلاً منصوب خبر است برای یکادُ
أَبْصارَ
- ترکیب: مفعول به و منصوب به فتحه ظاهری
هُمْ
- ترکیب: ضمیر متصل، مبنی بر سکون، محلاً مجرور، مضاف الیه
کُلَّما
- ترکیب: کُلّما ظرف زمان و متضمن معنای شرط، کُلَّ چون به مای شرطیه اضافه اسمیه توقیتیه زمانیه شده، کسب زمان کرده، از این رو منصوب است بنابر ظرفیت یعنی مفعول فیه است برای (اَضاءَ)
أَضاءَ
- ترکیب: فعل ماضی، مبنی بر فتح، «هو» مستتر در آن لفظاً مبنی و محلاً مرفوع، فاعل است.
لَ
- ترکیب: حرف جر، مبنی بر فتح، محلی از اعراب ندارد.
هُمْ
- ترکیب: ضمیر متصل، مبنی بر سکون، محلاً مجرور به حرف جر «لَ»
- لَهُمْ:جار و مجرور، متعلق (اَضاءَ)
مَشَوْا
- ترکیب: فعل ماضی، مبنی بر ضم واو: ضمیر متصل، مبنی، محلاً مرفوع، فاعل
فی
- ترکیب: حرف جر، مبنی بر سکون، محلی از اعراب ندارد.
هِ
- ترکیب: ضمیر متصل، لفظاً مبنی و محلاً مجرور به حرف جر «فی»
- فِیهِ: جار و مجرور، متعلق به (مَشَوا)
وَ
- ترکیب: واو عاطفه، مبنی بر فتح، محلی از اعراب ندارد.
إِذا
- ترکیب: ادای شرطیه، لفظاً مبنی بر سکون و محلاً منصوب، مفعلول فیه زمانی
أَظْلَمَ
- ترکیب: فعل ماضی، مبنی بر فتح، «هو» مستتر در آن لفظاً مبنی و محلاً مرفوع، فاعل است.
عَلَی
- ترکیب: حرف جر، مبنی بر سکون، محلی از اعراب ندارد.
هِمْ
- ترکیب: ضمیر متصل، مبنی بر سکون، محلاً مجرور به حرف جر «علی»
- عَلَیْهِمْ: جار و مجرور، متعلق به (اَظلَمَ)
قامُوا
- ترکیب: فعل ماضی، مبنی بر ضم واو: ضمیر متصل، مبنی، محلاً مرفوع، فاعل
وَ
- ترکیب: واو عاطفه، مبنی بر فتح، محلی از اعراب ندارد.
لَوْ
- ترکیب: حرف شرط غیر جازم، مبنی بر سکون، محلی از اعراب ندارد.
شاءَ
- ترکیب: فعل ماضی، مبنی بر فتح
اللَّهُ
- ترکیب: فاعل و مرفوع به ضمه ظاهری
لَ
- ترکیب: حرف جواب، رابط شرط و جزاء، مبنی بر فتح، محلی از اعراب ندارد.
ذَهَبَ
- ترکیب: فعل ماضی، مبنی بر فتح، «هو» مستتر در آن لفظاً مبنی و محلاً مرفوع، فاعل آن است.
بِ
- ترکیب: حرف جر، مبنی بر کسر، محلی از اعراب ندارد.
سَمْعِ
- ترکیب: اسم مجرور به حرف جر «باء»، علامت جر: کسره ظاهری
- بِسَمْعِ: جار و مجرور، متعلق به (ذهب)
هِمْ
- ترکیب: ضمیر متصل، مبنی بر سکون، محلاً مجرور، مضاف الیه
وَ
- ترکیب: حرف عطف، مبنی بر فتح، محلی از اعراب ندارد.
أَبْصارِ
- ترکیب: معطوف بر (سَمع) و مجرور به کسره ظاهری
هِمْ
- ترکیب: ضمیر متصل، مبنی بر سکون، محلاً مجرور، مضاف الیه
إِنَّ
- ترکیب: از حروف مشبهةبالفعل، مبنی بر فتح، محلی از اعراب ندارد.
اللَّهَ
- ترکیب: اسم إنَّ، منصوب به فتحه ظاهری
عَلى
- ترکیب: حرف جر، مبنی، عامل، محلی از اعراب ندارد.
کُلِّ
- ترکیب: اسم مجرور به حرف جر «علی»، علامت جر: کسره ظاهری
- عَلى کُلِّ: جار و مجرور، متعلق به (قدیر)
شَیْءٍ
- ترکیب: مضاف الیه و مجرور به کسره ظاهری
قَدیرٌ
- ترکیب: خبر إنَّ و مرفوع به ضمه ظاهری
اعراب جملات آیه
۱- یَکادُ: ابتدائیه، محلی از اعراب ندارد.
۲- یَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ : خبر (یکادُ)، محلاً منصوب
۳- أَضاءَ: شرط برای(ما)، محلاً مجزوم
۴- مَشَوْا: جواب شرط برای (ما)، محلاً مجزوم
۵- أَظْلَمَ: شرط برای (إذا)، محلی از اعراب ندارد.
۶- قامُوا: جواب شرط برای (إذا)، محلی از اعراب ندارد.
۷- شاءَ: شرط برای (لَو)، محلی از اعراب ندارد.
۸- ذَهَبَ: جواب برای (لَو)، محلی از اعراب ندارد.
مجموع شرط و جواب (لَو) عطف (یَکَادُ)، محلی از اعراب ندارد.
۹- بِسَمْعِهِمْ: مفعول به با واسطه برای (ذَهَبَ)، محلاً منصوب
۱۰- إِنَّ اللَّهَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ: مستأنفه، محلی از اعراب ندارد.
