ترجمه تفسیر المیزان جلد 7
ترجمه تفسیرالمیزان (مکارم شیرازی) جلد 7
- مشخصات کتاب
-
(6)سوره انعام، مکی است و 165 آیه دارد
-
سوره الأنعام (6): آیات 1 تا 3
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- اشاره
- بیان اینکه سوره انعام مکی و دارای سیاق واحد می باشد، و نقل اقوالی در مورد اینکه بعضی آیات این سوره مدنی است
- ثنای خدای تعالی در سه آیه اول سوره انعام متضمن اشاره به معارفی است که ماده اساسی شریعت می باشند
- جهت و سبب جمع آوردن" ظلمات" و مفرد آوردن" نور" در جمله:" وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ"
- معنای" اجل" و مراد از" اجل مسمی"
- وجوهی که در بیان مراد از دو قسم اجل در آیه:" ثُمَّ قَضی أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُسَمًّی عِنْدَهُ" ذکر شده است
- بحث روایتی
- سوره الأنعام (6): آیات 4 تا 11
- سوره الأنعام (6): آیات 12 تا 18
- سوره الأنعام (6): آیات 19 تا 20
-
سوره الأنعام (6): آیات 21 تا 32
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- اشاره
- توضیح اینکه افترا زننده بر خدای عز و جل و تکذیب کننده آیات او از هر ظالمی ظالم تر است
- قول به جواز شفاعت پیغمبر (صلی الله علیه و آله) و ائمه معصومین (علیه السلام) و اولیاء اللَّه شرک نیست
- معنای" فلاح"
- توضیح اینکه: ظالمان" فلاح" نمی یابند و به آرزوها و اهداف خود نمی رسند (إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ)
- بیان اینکه مشرکین در قیامت آلهه دروغین خود را نمی یابند
- از آنجا که دروغگویی عادت و ملکه کفار شده، در قیامت نیز که روز بروز حقائق و کشف سرائر است دروغ می گویند
- مواجه شدن با آتش و هول روز قیامت کفار را به تمنای رجوع به دنیا وادار می کند نه ظهور حق
- وجوه نه گانه ای که در باره آنچه که کفار در دنیا مخفی داشته و در آخرت آشکار می شود، گفته شده است
- دروغ گفتن کفار، در آرزوی رجوع به دنیا و عدم تکذیب آیات خدا
- بحث روایتی
-
سوره الأنعام (6): آیات 33 تا 36
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات .
- اشاره
- معنای جمله:" فَإِنَّهُمْ لا یُکَذِّبُونَکَ وَ لکِنَّ الظَّالِمِینَ بِآیاتِ اللَّهِ یَجْحَدُونَ"
- مراد از:" کلمة اللَّه"،" قول اللَّه" و" وعد اللَّه" در عرف قرآن مجید
- دعوت به حق و قبول آن باید در مجرای اختیار جریان یابد گو اینکه خداوند بر هدایت اجباری و اضطراری مردم قادر است
- چرا مشیت خدای تعالی بر هدایت همگانی انسانها با حفظ اختیار آنها، تعلق نگرفته است؟
- توصیف مؤمنین به وصف حیات و شنوایی و توصیف مشرکین و معرضین به وصف مردگی، کری و کوری
- بحث روایتی
-
سوره الأنعام (6): آیات 37 تا 55
- اشاره
- ترجمه آیات
- بیان آیات
-
گفتاری پیرامون اجتماعات حیوانی
- اشاره
- وجه اشتراکی که بین انسان و حیوانات دیگر وجود دارد و موجب تشابه انسان و حیوانات دیگر در مساله" حشر" و باز گشت به خدا می باشد، داشتن شعور است
- پاسخ به چند سؤال در مورد حشر حیوانات غیر انسانی و حشر امثال آسمان ها و زمین و آفتاب و ماه و ...
- تامل و دقت در" مختار" بودن بود و حالات نفسانیه ای که به وسیله آن افعال اختیاری خود را انجام می دهد
- اختلاف فاحشی که در مبادی" اختیار" و اسباب آن در انسان وجود دارد
- می توان گفت حیوانات هم تا اندازه ای مختار هستند و احتمالا به تکالیفی مناسب با افق فهم و اختیارشان مکلف هستند
- چند احتمال در معنای" کتاب" در" ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَیْ ءٍ"
- سخنان نادرستی که در معنای آیه مربوط به" امت بودن" و" محشور شدن" حیوانات غیر انسانی گفته شده است
-
بیان آیات
- اشاره
- نکته ای که در توصیف مشرکین به گنگی و کوری و کری، گاه به وصل و گاه به فصل، وجود دارد
- در شدائد و سختی ها، روی آوردن به خدا از فطریات بشر است
- بیان اینکه دعا در مورد امر حتمی الوقوع و نیز دعا با یاس از اجابت، دعا نیست، و دعای کافران از اینگونه است
- ابتلاء امم قبل از امت اسلام به" باساء" و" ضراء"، تا شاید در برابر خدا سر فرود آورند
- تا زمانی که شدت باسا و ضراء باعث انقطاع از اسباب ظاهری نشود فطرت توحیدی انسان مشرک بروز نمی کند
- احتجاج علیه مشرکین به عجز شرکای ادعایی و بت هایشان از هر دخل و تصرفی در عالم
- مشرکین، همان ستمکارانند و جز به خاطر ظلمشان عذاب نمی شوند
- مراد از:" خَزائِنُ اللَّهِ"
- مراد از اینکه فرمود:" من علم غیب ندارم" اینست که از ناحیه خودم مستقلا علم به غیب ندارم
- جمله:" وَ لا أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ" تعبیر دیگری است از:" إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ"
- فرق بین پیامبر (صلی الله علیه و آله) و دیگر مردمان، مانند فرق بینا و نابینا است
- وجه اینکه در جمله:" لَیْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِیٌّ وَ لا شَفِیعٌ" شفاعت، بدون استثناء، نفی شده است.
- معنای جمله:" وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا" با توجه به اینکه مشرکین مورد خطاب در سوره انعام، معتقد به حشر نبوده اند
- بر حذر داشتن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از راندن مؤمنین فقیر، که خواست امتیاز طلب های ثروتمند بود
- نظر راغب اصفهانی در مورد معنای" وجه" در:" وجه اللَّه"،" وجه ربک" و امثال آن
- مراد از" وجه اللَّه" ذات خدا نیست، بلکه هر چیزی که به خدا انتساب دارد و نیز آنچه که بنده از خدای خود انتظار دارد، وجه خدا می باشد.
- معنای جمله:" ما عَلَیْکَ مِنْ حِسابِهِمْ مِنْ شَیْ ءٍ وَ ما مِنْ حِسابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْ ءٍ"
- کرامت و عزت، با شکر که همانا توحید است همراه می باشد و تفاوت های مادی، امتحان است
- چند نکته در باره توبه که از آیه:" وَ إِذا جاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ ..." استفاده می شود
-
بحث روایتی
- اشاره
- چند روایت در باره" قدریه" و توضیحی در مورد حدیث معروف:" قدریه مجوس این امت است"
- چند روایت در مورد سنت" املاء" و" استدراج" و مهلت دادن خداوند به کفار در دنیا
- روایاتی پیرامون در خواست اشراف و اغنیاء از پیامبر (صلی الله علیه و آله) که فقرا را از خود دور کند، و نهی خداوند از این عمل
- توضیحی در باره روش تطبیق، در تفسیر آیات قرآن و روایات شان نزول، و اشاره به اینکه این روایات، قابل اعتماد نیستند
-
سوره الأنعام (6): آیات 56 تا 73
- اشاره
- ترجمه آیات
- بیان آیات
- گفتاری در معنای حکم و اینکه حکم تنها از آن خدا است
-
گفتاری در معنای حقیقت فعل و حکم خداوند متعال
- اشاره
- افراط و تفریط دو گروه از مسلمین در مساله حسن و قبح و رابطه آن با تشریع
- شرایع و احکام الهی، معلل به جهات حسن و مزایای مصالح است ولی نه آن چنان که افعال و احکام بشری چنین است
- عقول بشری از درک تمام حقائق عاجز است
- جهات حسن و مصلحت نسبت به احکام و افعال ما حاکمیت دارند ولی خداوند محکوم به این جهات نیست
-
بیان آیات
- اشاره
- معنای خزائن غیب و مراد از" مَفاتِحُ الْغَیْبِ"
- مراد از" کِتابٍ مُبِینٍ"
- فرق" کِتابٍ مُبِینٍ" با" مفاتح غیب"
- عمومیت علم خداوند و نامتناهی بودن آن (یَعْلَمُ ما فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ ...)
- حقیقت انسان که از آن به" من" تعبیر می شود، همان روح انسانی است و بس
- جهت و هدف از گماشتن ملائکه" حفظه" برای آدمی تا زمان مرگ
- ریشه فطری توجه انسان به خدا و وعده شکر و طاعت دادن او به هنگام گرفتاری های شدید
- تهدید امت به نزول عذاب از ناحیه خدای تعالی
- وجوهی که در معنای" عذاب از فوق" در آیه شریفه گفته شده است
- پیشگویی تفرقه امت و درگیری های بین آنها پس از رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
- مراد از قوم رسول خدا که برای نخستین بار نفاق ورزیده، مخالفت و اعتراض کردند و راه مخالفت را برای سایرین باز کردند
- پیغمبر (صلی الله علیه و آله) معصوم از فراموشی است و خطاب" ینسینک" در حقیقت خطاب به امت است
- آمیزش با گناهکاران و حضور در مجلس معصیت، خطر وقوع در معصیت را برای انسان افزایش می دهد
- استدلال فاسد و عجیب برخی، به بعضی آیات برای اثبات این ادعا که پیغمبران قبل از بعثت کافر بوده اند
- معنای اینکه هدایت خدا هدایت است (إِنَّ هُدَی اللَّهِ هُوَ الْهُدی)
- وجه و جهت اثبات ملک و سلطنت برای خدای تعالی در روز قیامت
- بحث روایتی
-
سوره الأنعام (6): آیات 74 تا 83
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- بررسی کیفیت مخصوص رفتار و محاجه ابراهیم (علیه السلام) در این آیات، که به رفتار فطری یک انسان اولیه فرضی که برای نخستین بار به مظاهر مادی عالم برخورد می کند، شباهت دارد
- هر چه اشتغال و سرگرمی به امور مادی بیشتر باشد، توجه به مبدأ و معاد کمتر می شود
- ضمیر مذکر آوردن برای" شمس" در کلام ابراهیم (علیه السلام):" هذا رَبِّی هذا أَکْبَرُ" شاهد بر اینست که آن حضرت همچون انسانی فرضی که خبر از هیچ چیز ندارد سخن گفته است
- اختلاف مفسرین در معنای کلمه" آزر" و اینکه آزر چه نسبتی با ابراهیم علیه السلام داشته است
- استغفار و دعای ابراهیم (علیه السلام) برای آزر، دعای صوری بوده و در دنیا واقع شده، نه در آخرت برای شفاعت
- آزر، پدر صلبی و حقیقی ابراهیم علیه السلام نبوده است
- توهم عجیب و غریب بعضی از مفسرین در مورد داستان هایی که در قرآن کریم نقل شده است
- کلام الهی، کلام حق و فصل است و هزل و خلاف واقع در آن راه ندارد
- بت ها (اصنام) چه بوده اند؟
- مالکیت حقیقی خدای سبحان، مانند مالکیت انسان است نسبت به قوا و افعالش
- " ملکوت" همان وجود اشیاء است به لحاظ انتسابشان به خدا و رؤیت ملکوت به معنای دیدن خدا است با دیدن اشیاء و موجودات
- ستاره ای که مردم می پرستیدند و ابراهیم (علیه السلام) به آن اشاره فرمود و گفت:" هذا رَبِّی" ستاره" زهره" بوده است
- مراد از" رب" در کلام ابراهیم (علیه السلام) (هذا رَبِّی)، خداوند آفریدگار هستی نیست
- اینکه ابراهیم (علیه السلام) نخست ستاره و ماه و خورشید را" رب" دانست، از باب محاجه به زبان خصم بوده است
- ربوبیت ملازم با محبوبیت است و" لا أُحِبُّ الْآفِلِینَ" یعنی من چیز متغیر را رب خود نمی دانم
- وجه آوردن ضمیر مذکر برای" شمس" که مؤنث است در کلام ابراهیم (علیه السلام):" هذا رَبِّی هذا أَکْبَرُ"
- اقوال مختلفی که در توجیه تذکیر ضمیر در جمله مزبور گفته شده است
- سخن غریب و نادرست یکی از مفسرین که مدعی است ابراهیم (علیه السلام) به زبان عربی سخن می گفته است
- جمله:" لا أُحِبُّ الْآفِلِینَ" حجتی است یقینی و برهانی بر مبنای محبت و عدم محبت، نه حجتی عوامانه و غیر برهانی
- وجه اینکه ابراهیم (علیه السلام) افول را در احتجاج آورد نه طلوع را. و بیان اینکه مشرکین معتقد به اینکه اجرام سه گانه دارای مقام ایجاد و تدبیرند، نبوده اند
- اشکالاتی که بر اقوالی که در توجیه" لا أُحِبُّ الْآفِلِینَ" بر مبنای اینکه افول مبنای برهان است وارد شده است
- وجه جامعی که فخر رازی برای توجیه آیه بر همان مبنا ذکر کرده است و اشکال آن وجه
- نکته ای در مورد ترتیب احتجاجات ابراهیم (علیه السلام) علیه بت پرستان و ستاره پرستان
- هدایت، همیشه از ناحیه خدا است و ضلالت از ناحیه انسان- هیچ چیز غروب کننده و از کف رونده، شایسته محبت و تعلق خاطر نیست
- معنای" فطر" و" فطرت" و" حنیف"
- توجیه وجه به سوی خدا به معنای عبادت او است
- اسلام، دین مطابق با فطرت انسانی و نوع وجودی آدمی است
- بخش دوم احتجاجات ابراهیم (علیه السلام) که محاجه آن حضرت است با مشرکین بعد از اعلام بیزاری از بت ها
- اقوال متعدد مفسرین در توضیح و توجیه جملات ابراهیم (علیه السلام) در محاجه با مشرکین
- وجه اینکه ابراهیم (علیه السلام) عدم وجود اذن و دلیل از ناحیه خداوند را به عنوان دلیل بر بطلان بت پرستی آورده است
- " امن" و" اهتدا" از خواص و آثار ایمان است، اگر با ظلم پوشیده نشود
- " ظلم" دارای مفهوم وسیعی است ولی تمام اقسام آن به ایمان ضرر نمی رساند
- گناه و ظلم اختیاری دارای مصادیق و مراتبی است که شخص مؤمن مناسب با درجه تقوا و معرفت و ایمانش از مصادیق و مراتب بیشتری از گناه دوری می کند
- ایمان به خدا فقط مشروط به دوری از شرک و گناهان کبیره نیست
- سخن بعضی از مفسرین در تفسیر آیه:" الَّذِینَ آمَنُوا وَ لَمْ یَلْبِسُوا إِیمانَهُمْ بِظُلْمٍ ..." و اشکال وارد بر آن ...
-
بحث روایتی
- اشاره
- روایاتی در مورد تولد و نشو و نمای ابراهیم (علیه السلام) در خفا، و اینکه" آزر" پدر یا عموی ابراهیم (علیه السلام) بوده است
- چند روایت در باره ارائه ملکوت به ابراهیم (علیه السلام)
- روایاتی در خصوص جمله" هذا رَبِّی" که ابراهیم (علیه السلام) بر زبان آورد
- روایاتی در ذیل جمله:" وَ لَمْ یَلْبِسُوا إِیمانَهُمْ بِظُلْمٍ"
- سخن بعضی که در توجیه یک روایت گفته اند: امت ابراهیم فقط مکلف به ایمان بودند و به فروع و احکام مکلف نبودند و بیان فساد این ادعا
- فروع و احکامی که توسط ابراهیم (علیه السلام) تشریع شده اند
- سبب وجود قوانین" حمورابی" در تورات فعلی
-
گفتاری در باره شخصیت ابراهیم خلیل (علیه السلام) و سرگذشت او (در چند فصل)
- اشاره
- 1-داستان ابراهیم از نظر قرآن:
- 2- منزلت ابراهیم در نزد خداوند و موقف بندگی اش - و مواهب خدا به او
- 3- آثار پر برکتی که ابراهیم (علیه السلام) از خود در جامعه بشری به یادگار گذاشت:
- 4- تورات فعلی در باره ابراهیم (علیه السلام) چه می گوید؟:
-
5- تناقضات تورات بهترین دلیل بر دست خوردگی آن است:
- اشاره
- وجود نظیر نسبت های ناروای تورات فعلی به ابراهیم (علیه السلام)، در بعض روایات اهل سنت
- عدم صحت نسبت دروغ گفتن، به ابراهیم (علیه السلام) که در روایات عامه آمده است
- روایتی جامع از طریق ائمه اهل بیت (علیهم السلام) در باره قضایای ابراهیم (علیه السلام)
- ذبیح ابراهیم (علیه السلام)، اسماعیل (علیه السلام) بوده است نه اسحاق (علیه السلام)
- کلام نادرست طبری در تاریخ خود که اسحاق (علیه السلام) را ذبیح دانسته
-
6- تورات بر خلاف قرآن کریم:
- اشاره
- اشکال بعضی از مستشرقین به قرآن در مورد عدم نقل خصوصیات ابراهیم و اسماعیل (علیه السلام) و داستان بنای کعبه و ... در سور مکیه و پاسخ بدان اشکال
- اشکال دیگر به آیات مربوط به احتجاجات ابراهیم (علیه السلام) و در آتش انداختن آن حضرت
- گفتاری بیرونی و مسعودی در باره عقائد ستاره پرستان، بت پرستان و صابئین
-
سوره الأنعام (6): آیات 84 تا 90
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- اشاره به استمرار و عدم انقطاع عقیده به توحید در قرون گذشته، با عنایت و هدایت الهی
- قرآن کریم دختر زادگان را هم اولاد و ذریه حقیقی می داند
- ملاک تفضیل و برتری انبیاء (علیه السلام) بر دیگر مردم، داشتن هدایت فطری و بهره مندی از هدایت خاص و بی واسطه الهی است
- کوششی که صاحب المنار برای توجیه ترتیب اسماء انبیاء (علیه السلام) در سه آیه شریفه، نموده است
- اشکالاتی که بر کلام صاحب المنار وارد است
- دعوت همه انبیاء (علیه السلام) و تمام شرایع، در حقیقت یکی است اگر چه در سعه و ضیق و اجمال و تفصیل مختلف باشند
- در هدایت الهی ضلالت راه ندارد و بقاء آن مشروط به شکر، که عبارتست از عمل به لوازم توحید و عبودیت می باشد
- معانی" حکم" و بیان مراد از دادن کتاب و حکم و نبوت به پیامبران علیهم السلام
- کتاب در اصطلاح قرآن به چه معناست؟
- اقسام سه گانه اطلاق" کتاب" در قرآن مجید
- گفتاری در معنای حکم از نظر قرآن
-
بیان آیات
- اشاره
- بررسی اقوال مختلفی که در باره اینکه قومی که موکل بر حفظ دین خدا هستند چه کسانی می باشند گفته شده است
- به نظر ما مراد از این قوم انبیاء و معصومین و اتقیاء و صلحایند که همواره پاسدار دین حق می باشند
- شریعت اسلام ناسخ شرایع قبل است و امر خداوند در" فَبِهُداهُمُ اقْتَدِهْ" به معنای امر به تبعیت از شرایع گذشته نیست
-
بحث روایتی
- چند روایت در باره" یسع" یکی از انبیای بنی اسرائیل
- روایاتی در مورد اینکه دختر زادگان هم از ذریه انسان بشمار می روند
- مساله قرابت و ترتب آثار نسب در مورد زنان، و دختر زادگان مساله ای حقوقی و اجتماعی است که در اسلام شناخته شده است
- استناد ائمه اهل بیت علیهم السلام به آیاتی از قرآن مجید برای اثبات اینکه دختر زاده اولاد بشمار می رود
- روایاتی در ذیل:" ... فَقَدْ وَکَّلْنا بِها قَوْماً لَیْسُوا بِها بِکافِرِینَ"
-
سوره الأنعام (6): آیات 91 تا 105
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- اشاره
- موارد استعمال کلمه" قدر" و معنای جمله:" وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ"
- وجود کتب آسمانی و وجود معارف و احکام الهی در بین مردم، دو شاهد بر لزوم هدایت مردم از جانب خدا است
- بیان اینکه در آیه:" قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتابَ ..." که در آن به نزول تورات بر موسی احتجاج شده، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) مامور به سؤال از یهود شده نه از مشرکین
- اشکالاتی که بر بیان فوق وارد نموده و گفته اند مسئول در آیه شریفه مشرکین هستند نه یهود، و جواب آن اشکالات
- آنچه از معارف الهی و ارزشهای معنوی که در گوشه و کنار جهان وجود دارد، میراث انبیاء (علیه السلام) و از آثار وحی است
- داشتن برکت و خیر کثیر و هدایت انسان به سعادت، نشانه نزول قرآن از سوی خدا است
- گفتاری پیرامون معنای برکت از نظر قرآن
-
بیان آیات
- اشاره
- مراد از افتراء زدن به دروغ بر خدا در:" مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَری عَلَی اللَّهِ کَذِباً"
- سخنی مرگ ظالمان (مرتکبین افتراء بر خدا، ادعای نبوت به دروغ و استهزاء به آیات خدا)
- پس از مرگ، آدمی به بطلان پندارهای پیشین و پوچی دلبستگی به اسباب و مستقل دانستن آنها در تاثیر، آگاه می شود
- مراد از انشاء و پدید آوردن بنی آدم از" نفس واحدة" و تقسیم آنان به" مستقر" و" مستودع"
- وصف" بَدِیعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ" متضمن حجت بر استحاله فرزند داشتن خدا است
- دقائق و لطائفی که از جمله:" لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الْأَبْصارَ" استفاده می شود
-
گفتاری در عمومیت خلقت و گسترش دامنه آن
- اشاره
- در قرآن کریم افعال انسان به خود او نسبت داده شده و قانون" علیت" مسلم دانسته شده است
- از نظر قرآن ذوات تمامی اشیاء مخلوق خدا است ولی اعمال و رفتار آنان منسوب به" تقدیر و هدایت" می باشد
- دو اشکال بی اساس بر عمومیت خلقت: عدم صحت انتساب افعال قبیح به خدا و اینکه عمومیت خلقت مستلزم جبر است
- خلقت و حسن، متلازمند و هر چیزی ذاتا و به لحاظ اینکه آفریده خدا است، نیکو است
- حسن و قبح، از امور اعتباریه می باشند و قابل خلق و ایجاد نیستند
- پاسخ به اشکالی دیگر و بیان اینکه انحصار خلقت و علیت ایجاد در خدا، مستلزم نفی قانون علیت نیست
- جواب این شبهه که علیت خدا در بقاء اشیاء مستلزم توارد و اجتماع دو علت مستقل در معلول واحد است
- قول به اینکه موجودات در حدوث محتاج به خدا و در بقاء بی نیاز از خدایند با برهان فاعلی و برهان غایی اثبات بر صانع، منافات دارد
- بیان آیات
- بحث روایتی
-
سوره الأنعام (6): آیات 106 تا 113
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- اشاره
- در نظام عالم تشریع نیز سنت علیت و معلولیت حاکم است و هدایت نصیب کسی می شود که در صدد تحصیل آن باشد
- مراد از اینکه پیامبر (صلی الله علیه و آله) حفیظ و وکیل بر مردم نیست
- نهی از هر کلام زشتی نسبت به مقدسات دینی
- اقسام لذایذ اقسام لذائذی که عمل و متعلقات عمل انسان را زینت داده او را به عمل وا می دارد
- وجه اینکه لذات موافق با هوای نفس و گناهان بدون واسطه به خدا نسبت داده نمی شود
- اقوال متعددی که در باره مراد از زینت دادن اعمال در" کَذلِکَ زَیَّنَّا لِکُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ" گفته شده است
- بیان آیات
- بحث روایتی
-
سوره الأنعام (6): آیات 114 تا 121
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- اشاره
- معنای" کلمة" و موارد استعمال آن در قرآن
- مراد از تمامیت کلمه به صدق و عدل در:" تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ ..." کمال یافتن شرایع- با تشریع شریعت اسلام است
- در اموری از قبیل معارف الهی و شرایع، نباید به حدس و تخمین بسنده کرد و جز به علم و یقین تکیه نباید کرد
- مراد از گناه ظاهری و گناه باطنی در:" ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ" و اقوال مفسرین در این باره
- خطاب به مؤمنین که اگر در خوردن مردار، از مشرکین پیروی کنند در زمره آنان قرار خواهند گرفت
- بحث روایتی (روایاتی در ذیل جمله" وَ تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ ... ..." و تذکیه حیوانات و)
-
سوره الأنعام (6): آیات 122 تا 127
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- تشبیه ایمان، به حیات و نور، و کفر، به مرگ و تاریکی
- بیان اینکه حقیقتا مؤمن در حیاتی جز زندگی سایر انسانها بسر می برد و از اراده و شعوری فوق اراده و شعور دیگران برخوردار است
- مکر بزرگان و اعیان هر قریه در برابر دعوت انبیاء و استهزائشان به رسالت پیغمبر (صلی الله علیه و آله)
- معنای" شرح صدر" و بیان اینکه خداوند برای هدایت بنده سینه او را شرح و توسعه می دهد
- دو اشتباه در مورد انتساب هدایت و ضلالت انسان به خدای تعالی
- گفتاری در معنای هدایت الهی
- بحث روایتی (در ذیل آیات مربوط به حیات و نور شخص مؤمن و شرح صدر ...)
- سوره الأنعام (6): آیات 128 تا 135
- سوره الأنعام (6): آیات 136 تا 150
-
سوره الأنعام (6): آیات 151 تا 157
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- بیان آیات مربوط به تحریم محروماتی که به شریعت معینی از شرایع اختصاص ندارد
- عقوق والدین، بعد از شرک به خدا، در شمار بزرگترین، یا بزرگترین گناهان است
- نهی از کشتن فرزندان از ترس فقر و گرسنگی
- نهی از نزدیک شدن به فواحش و قتل بنا حق نفس محترمه
- دستور و سفارش در مورد مال یتیم، وفا و عدالت در میزان وکیل و پرهیز از سخن ناحق حتی بخاطر نزدیکان
- مراد از عهد خدا که به وفا به آن امر شده، دستورات الهی است
- وجه اختلاف تعابیر در آخر سه آیه شریفه:" لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ"،" لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ"
- تقوای دینی با تفرقه و اختلاف نمی سازد، ولی راههای غیر راه خدا مختلف و متعددند و پیروانشان متشتت می باشند
- توجیه ناصحیح صاحب تفسیر روح المعانی در مورد اختلاف تعابیر در آخر سه آیه شریفه
- وجوهی که در باره ارتباط آیه شریفه:" ثُمَّ آتَیْنا مُوسَی الْکِتابَ ..." با آیات دیگر ذکر شده است
- اقوالی که در معنای جمله:" تَماماً عَلَی الَّذِی أَحْسَنَ" گفته شده است
- بحث روایتی (چند روایت در ذیل آیه: قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ... و در باره صراط مستقیم)
-
سوره الأنعام (6): آیات 158 تا 160
- اشاره
- ترجمه آیات
-
بیان آیات
- اشاره
- مراد از آمدن خدا و آمدن بعض آیات خدا در آیه شریفه:" هَلْ یَنْظُرُونَ ..."
- ایمان و عمل در موقع روبرو شدن با عذاب الهی یا هنگام مرگ، سودی ندارد
- امت اسلام هم مانند سایر امم روزی دچار عذاب گشته و مشمول قضای به قسط و حکم فصل خداوند می شود
- بیزاری رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از مشرکین و کفار و بدعت گزاران و مذهب تراشان امت خود
- بحث روایتی (در باره آیات الهی قبل از قیامت، تفرقه در دین و پاداش مضاعف حسنات)
- سوره الأنعام (6): آیات 161 تا 165
-
سوره الأنعام (6): آیات 1 تا 3
