تفسیر سوره بقره آیه 37 | توبه آدم 2
----------------
----------------
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
37. فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِماتٍ فَتابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ
به نام خداوند بخشنده بخشایشگر
و آدم از پروردگارش کلماتى را دریافت نمود؛ و [خدا] توبه او را پذیرفت، [چرا] که تنها او بسیار توبهپذیر [و] مهرورز است.
تفسیر سوره مبارکه بقره - آیه سی و هفتم
حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ یدالله رضوانی
«أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِیعِ الْعَلِیمِ مِنَ الشَّیْطَانِ اللَّعینِ الرَّجِیمِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ وَ صَلَّی اللهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرینَ وَ اللَّعنَةُ الدَّائِمَةُ عَلَی أعْدائِهِمْ مِنَ الآنِ إلِی قِیامِ یَومِ الدِّینِ».
قرآن کریم در آیه ى سى و هفتم سوره ى بقره به توبهى آدم و پذیرش مهربانانه ى توبه ى او اشاره مى کند و مى فرماید:
37. فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِماتٍ فَتابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ
و آدم از پروردگارش کلماتى را دریافت نمود؛ و [خدا] توبه او را پذیرفت، [چرا] که تنها او بسیار توبهپذیر [و] مهرورز است.
نکته ها و اشاره ها :
1) نکته اول
«توبه» در اصل به معناى «بازگشت» است و در قرآن کریم در دو معنا به کار رفته است:
الف) «توبه ى مردم» که در این صورت به معناى بازگشت گناهکار و ترک گناه و طلب پوزش از خداست.
بــــــ) «توبه ى خدا» که در این صورت به معناى بازگشت رحمت خدا به فرد گناهکار و پذیرش توبهى اوست.[1]
2) نکته دوم
آدم علیه السلام در اثر فریبکارى شیطان گرفتار لغزش و ترک اولى و مخالفت در برابر امر ارشادى شد. هر چند گناه آدم علیه السلام گناه مطلق نبود، اما از فردى همچون او چنین لغزش کوچکى، بزرگ شمرده مىشود؛ چرا که او از مقرّبان درگاه الهى بود و مشمول نعمت حق شده بود؛ از این رو، از گناه نسبى و لغزش خود پوزش خواست و توبه کرد.
3) نکته سوم
خوردن از درخت ممنوع اولین لغزش بشر بود و به همین سبب تجربهاى در زمینهى توبه و بازگشت و کیفیت عذرخواهى نداشت؛ بنابراین پروردگار کلماتى را به او آموزش داد و راه توبه را به او آموخت و وى به سوى خدا بازگشت.
به عبارت دیگر، توبهى آدم با دو توبهى خدا همراه بود: نخست خدا با رحمت به سوى آدم بازگشت و توفیق توبه به او داد و روش توبه را به او آموخت، سپس آدم توبه کرد و در پایان، خدا توبهى او را پذیرفت. آرى هر توبهى انسان با دو توبه و بازگشت رحمت الهى همراه است.[2]
4) نکته چهارم
مفسران در مورد کلماتى که به آدم آموزش داده شد احتمالاتى دادهاند و در احادیث نیز مطالبى آمده است که مهمترین آنها عبارت است از:
الف) این کلمات همان سخنانى است که در جاى دیگر از آدم و حوا نقل شده که گفتند: اى پروردگار ما، ما به خودمان ستم کردیم، واگر ما را نیامرزى و بر ما ترحّم ننمایى حتماً از زیانکاران خواهیم بود.[3]
بــــــ) این کلمات، نامهاى بهترین انسانها، یعنى محمد صلى الله علیه و آله، على، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام بود که با توسل آدم علیه السلام به آن بزرگواران توبه اش پذیرفته شد.
جــــــ) این کلمات یک سلسله ادعیه و مناجات با خدا بود.
البته مانعى ندارد که همه ى این معانى مقصود آیه باشد.[4]
5) نکته پنجم
این آیه خدا را با دو صفت «توّاب» ( بسیار توبهپذیر) و «رحیم» (مهرورز و مهربان) یاد کرده است. خدا نسبت به بندگانش از مادر نسبت به فرزند مهربانتر است و اگر لغزشى از آنان سر زند ضمن بخشودن آنها به آنان لطف مىکند و مهر مىورزد.
در تو تنها عشق و مهر مادرى است |
|
|
| شیوه ى تو عدل و بنده پرورى است |
(مولوى)
6) نکته ششم
توبه در جوانى نیکوست:
پس اى عزیز! هر چه زودتر دامن به کمر بزن و عزم را محکم و اراده را قوى کن و از گناهان تا در سنّ جوانى هستى، یا در حیات دنیایى مىباشى، توبه کن و مگذار فرصت خداداد از دستت برود و به تسویلات (فریبکارى) شیطانى و مکاید (نیرنگ هاى) نفس امّاره اعتنا مکن.
پس بهار توبه، ایام جوانى است، که بار گناهان کمتر و کدورت قلبى و ظلمت باطنى ناقصتر و شرایط توبه سهلتر و آسانتر است.[5]
آموزه ها و پیامها :
1) پس از لغزش توبه کنید و به سوى خدا بازگردید.
2) راه توبه و توسل را نیز از خدا بیاموزید.
3) خدا آن قدر مهربان و توبهپذیر است که حتى راه توبه را نیز به گناهکاران آموزش مىدهد.
4) هر توبهى انسان با دو توبه و بازگشت رحمت الهى همراه است.
[3] .« رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ»( سورهى اعراف، آیهى 23)
تفسیر قرآن مهر، ج1، ص: 240
99_03_18_site37.mp3
